radek-kirschbaum blog

Ziemio nie kryj niczyjej krwi, iżby lament nie ustawał

Wpisy z okresu: 4.2007

Są dni, które zmieniają genetykę narodów. Układ stereotypów starego porządku spala się wtedy a każdy kolejny dzień tworzy nowego człowieka. Historia niczym szalona rzeka zmienia wtedy swój bieg, wpada w nowe koryto.

odezwa_getto.jpg

Już czwartego dnia po 19-tym kwietnia 1943 roku Mordechaj Anielewicz „Aniołek” – „dowódca ŻOB-u”, pisze: „Marzenia mego życia spełniło się. Żydowska samoobrona w ghetcie stała się faktem. Żydowski zbrojny opór i odwet urzeczywistnił się. Byłem świadkiem wspaniałej, heroicznej walki …”.

Dnia następnego 24 kwietnia Juergen Stroop raportuje: „Często można zaobserwować, że Żydzi uciekający przed płomieniami woleli do ognia wrócić niż wpaść w nasze ręce.” W maju już tak pisze o „Grossaktion” : „Nie można już otworzyć żadnego bunkru, żeby Żydzi nie stawiali w nim oporu …”. „Dziś schwytano znów wiele Żydówek, które miały ukryte w bieliźnie nabite i odbezpieczone pistolety”. „Gdy z jednego bunkra wydobyto już część załogi i miano ją poddać rewizji, jedna z kobiet błyskawicznie sięgnęła ręką pod spódnicę i jak to się już często zdarzało, wydobyła granat ręczny, odbezpieczyła go i rzuciła go pomierzy rewidujących ją żołnierzy …”.

Przy zdobywaniu bunkrów Niemcy użyli bojowych gazów duszących. 8 maja wydusili bunkier dowództwa powstania przy ulicy Miłej 18. Polegli w nim komendant Anielewicz, oraz członkowie sztabu: Ch. Ankierman, L. Rotblat, A. Wilner i inni. Część podtrutych bojowników udało się uratować. Ogółem zniszczono 631 bunkrów.

Dnia 16 maja powstanie dobiega końca. O godzinie 20:15 wysadzono wielką synagogę. W gruzach „murów płaczu” pochowano 56.065 bojowników, bohaterów „nowego narodu”.

notatka przygotowana przez Darka Pado

Kirschbaum mieszka w Brzegu, d. Brieg, Vysooke Brega, Brega, Alta Ripa. W roku1787 miasto liczyło już 147 żydowskich współmieszkańców (= 0,3% ogólnej liczby mieszkańców). Fryderyk Wielki – na ogół w miarę tolerancyjny – nie był ze względów gospodarczych zbyt przychylnie nastawiony do Żydów. Żydzi mogli nabywać grunty. Z początku odbywało się to z reguły w ten sposób, że najpierw jakiś Chrześcijanin musiał użyczyć swojego nazwiska, by działać w imieniu Żyda jako kupiec. Kupować domy na własne nazwisko mogli jedynie Żydzi ze specjalnymi przywilejami, nabywając przez to automatycznie prawa obywatelskie, nawet wtedy, gdy – jak zdarzyło się to w Brzegu – 3 miesiące później dom taki miałby być sprzedany (ma się rozumieć z 15%-wym zyskiem!). Tym sposobem już w początkowym okresie postępującej emancypacji wiele śródmiejskich gruntów przeszło w ręce żydowskie.
W roku 1810 Brzeg liczył 377 domów i 7084 mieszkańców, w tym 305 (4,3%) Żydów. W latach 1811/12 – większa liczba Żydów otrzymała prawa obywatelskie. Mogli dzięki temu od zaraz pełnić urzędy akademickie, szkolne, nauczycielskie i gminne (administracyjne), nabywać bez ograniczeń ziemię, posiadali wolność wyboru miejsca osiedlenia i musieli przyjąć nazwisko. W roku1882 – Brzeg liczył (zapis umieszczony w gałce południowej wieży kościoła św. Mikołaja) 9.499 mieszkańców, w tym 6.559 ewangelików, 2.514 katolików i 426 żydowskich współobywateli.
W roku 1938 brzeska gmina żydowska liczyła już tylko 160 członków. 60 mężczyzn i 9 kobiet pracowało zarobkowo, w tym 37 kupców, 9 urzędników, 4 handlowców, po 3 handlarzy koni i bydła, restauratorzy i sprzedawcy, po 2 handlarzy tekstylnych i maklerów. Po wprowadzeniu zakazu przystępowania do egzaminu dojrzałości Żydzi nie mogli w ogóle wstępować na wyższe uczelnie. Początkowo żydowskich nauczycieli i urzędników pozostawiano jeszcze na zajmowanych stanowiskach, jeśli brali udział w pierwszej wojnie światowej i walczyli w co najmniej 2 bitwach, co musiało być poświadczone. Później zwolniono wszystkich żydowskich urzędników bez wyjątku, ograniczając im jednocześnie możliwości działalności gospodarczej. Po początkowym bojkocie żydowskich sklepów nastąpiło wywłaszczenie przedsiębiorstw i „Noc kryształowa” 9.11.1938. „Gwiazda żydowska”, którą musieli nosić poza domem oznaczała napiętnowanie. Również w Brzegu zniszczono wyposażenie synagogi, a żydowską własność wyrzucono na ulicę, jednak nie doszło tu do dalszych ekscesów i przelewu krwi. Tyle podaje „Nowożytna historia Brzegu“ Wernera Irrganga. Kirschbaum nie wie co się stało ze 160 osobami z brzeskiej gminy żydowskiej. Jedni mówią, że wywieziono ich około 1940 do Generalnego Gubernatorstwa gdzie później ich zgładzono w jednym z ośrodków zagłady. Synagoga do 1940 mimo dewastacji zachowała swój charakter:

458px-Brzeg-synagoga-sprzed1940.jpg

Po roku 1940 została przebudowana na budynek mieszkalny i tak jest do tej pory:

800px-Brzeg-synagoga-wsch.jpg

Ale to tylko poszlaka. Inne opracowania historyków wskazują na to, że jak wielu innych Żydów, obywateli niemieckich, także Żydzi brzescy zostali wywiezieni do obozów koncentracyjnych. Obozem dla Śląska w tym czasie był Buchenwald. Brakuje jednak na to niezbitych dowodów, nazwisk, list osób. Ktokolwiek by mógł pomóc, jest mile widziany.

Podziękowania za pomoc zechca przyjąć członkowie www.forumbrzeg.pl, internetowego społeczeństwa miasta Brzegu: tadjurek, Lotnik, Dziedzic_Pruski, Brzeski oraz Dareois


  • RSS